SARAJEVO – Iako je pojam beskućnika duboko ukorijenjen u svakodnevnom govoru i praksi socijalnih radnika, u Bosni i Hercegovini ova ranjiva kategorija građana pravno uopšte ne postoji.
Prema podacima Centra za socijalni rad, u Kantonu Sarajevo trenutno je evidentirano 27 lica koja se nalaze u situaciji beskućništva, što predstavlja blagi porast u odnosu na ranije godine.
Međutim, umjesto pod odgovarajućim nazivom, domaće zakonodavstvo ove ljude svrstava u potpuno drugačiju i problematičnu kategoriju.
O sistemskim propustima i izazovima sa kojima se socijalni radnici svakodnevno suočavaju na terenu, u programu TVSA govorila je Mirsada Poturković, stručnjak iz oblasti socijalne zaštite.
Ona je upozorila da važeći Zakon o osnovama socijalne zaštite FBiH, kao i kantonalni zakoni, beskućnike ne prepoznaju kao posebnu kategoriju korisnika, baš kao ni žrtve trgovine ljudima.
„Naše norme umjesto toga definišu ‘lica sa društveno neprihvatljivim ponašanjem’. U tu kategoriju država svrstava lica sklona besposličarenju, skitnji, zavisnostima ili ona koja se zatiču na ulicama sa različitim oblicima neprihvatljivog ponašanja. Ako napravimo poređenje sa regionom, tamo je zakonom vrlo jasno precizirano ko se smatra beskućnikom. Kod nas to nije slučaj i naše norme jednostavno ne prate vrijeme i nove društvene izazove“, istakla je Poturkovićeva.
Dodala je da lica koja se zatiču na sarajevskim ulicama uglavnom ne odgovaraju klasičnoj regionalnoj definiciji beskućnika.
„Najčešće je riječ o licima koja su sklona različitim zavisnostima, a nerijetko je prisutan i invaliditet. Paradoks je da značajan broj tih ljudi zapravo ima stambenu jedinicu i ima gdje da živi. Takođe, većina njih ima užu ili širu porodicu, ali su kontakti sa njima potpuno prekinuti“, objasnila je.
Jedna od ključnih prepreka za službe socijalne zaštite jeste činjenica da se pomoć ne može pružiti prinudno. Ako lice odbije smještaj u ustanovu ili prijavu u sistem, socijalni radnici nemaju zakonski mehanizam da reaguju, čak ni u slučajevima kada je licu oduzeta poslovna sposobnost.
S druge strane, prihvatilište pri Gerontološkom centru Sarajevo ima stroge kriterijume za prijem, pa su zavisnosti česta kontraindikacija za boravak, zbog čega mnogi korisnici napuste smještaj ili budu udaljeni zbog kršenja kućnog reda.
Dodatni problem predstavlja i ostvarivanje prava na subvencionisanje podstanarstva. Iako ova lica formalno imaju pravo na takvu vrstu novčane podrške, uslov je potpisivanje ugovora sa stanodavcem.
„Nažalost, rijetki su ili gotovo da ne postoje stanodavci koji žele da potpišu ugovor, a naročito sa licima koja su sklona društveno neprihvatljivom ponašanju. Uz to, sami finansijski cenzusi za ostvarivanje socijalnih prava generalno su relativno niski“, naglasila je Poturkovićeva.
Kao jedini izlaz iz ovog začaranog kruga navode se nova zakonska rješenja na federalnom nivou – Zakon o socijalnim uslugama i novi Zakon o socijalnoj zaštiti, u čije je radne verzije pojam beskućnika konačno uvršten.
Usvajanje ovih propisa Federalnog ministarstva rada i socijalne politike preduslov je da i kantoni usklade svoje zakone i omoguće odgovarajuće zbrinjavanje ove populacije, piše Kliks.
