Vjetrovi oko polarnog vrtloga u stratosferi promijenili su smjer 10. novembra, što je najraniji zabilježeni preokret od početka mjerenja. Ovaj događaj desio se oko dvije i po sedmice ranije nego tokom bilo koje zime u posljednjih gotovo 70 godina, a prognoze ukazuju da bi poremećaj mogao postepeno zahvatiti niže slojeve atmosfere i uticati na vremenske prilike u Evropi.
Prema pisanju portala Severe Weather Europe, polarni vrtlog predstavlja veliku zimsku cirkulaciju iznad polarnih područja koja se proteže od površine Zemlje do stratosfere, na visinu veću od 50 kilometara. Kada je snažan i stabilan, on zadržava najhladniji vazduh oko Sjevernog pola. Međutim, poremećaj polarnog vrtloga može promijeniti atmosferske obrasce i omogućiti prodor hladnijeg vazduha prema jugu.
Jedan od glavnih uzroka takvog poremećaja jeste nagli porast temperature i pritiska u stratosferi, poznat kao naglo stratosfersko zagrijavanje. U ovom slučaju, temperature na posmatranoj visini porasle su za više od 25 stepeni Celzijusa iznad uobičajenih vrijednosti za ovo doba godine. Vjetrovi su prvo usporili oko 6. novembra, a zatim su 10. novembra promijenili smjer.
Kada bi poremećaj mogao da utiče na vremenske prilike?
Promjena u stratosferi ne znači da će se vremenske prilike pri tlu odmah promijeniti. Njen uticaj obično se spušta kroz atmosferu tokom perioda od jedne do tri sedmice. Klimatske simulacije za slične događaje u novembru ukazuju na prvi mogući uticaj na niže slojeve atmosfere oko 15 dana nakon promjene smjera vjetra, uz još jedan talas uticaja oko 30. dana.
Prognoze pokazuju da bi poremećaj mogao da se poveže sa nižim dijelovima atmosfere kroz proces koji se naziva sprezanje. Jedna analiza pokazuje moguću povezanost sa Zemljinom površinom oko 22. novembra. Ipak, to ne znači da će svaka promjena vazdušnog pritiska pri tlu poticati iz stratosfere, niti da će se očekivani vremenski obrazac sigurno ostvariti.
Šta simulacije pokazuju za Evropu?
Simulacije sličnih događaja prikazuju područje niskog vazdušnog pritiska iznad Evrope i pojačan uticaj visokog pritiska sjevernije od kontinenta. Takav raspored mogao bi usmjeriti hladnije vazdušne mase sa sjevera prema evropskom kontinentu.
U posmatranom periodu, od 15. do 30. dana nakon zagrijavanja, modeli ukazuju na temperature niže od uobičajenih u velikom dijelu Evrope, uz izuzetke na krajnjem jugoistoku i sjeveroistoku. Simulacije pokazuju i povećanu mogućnost snježnih padavina u centralnim i jugoistočnim dijelovima Evrope, dok bi na sjeveru kontinenta snijega moglo biti manje.
Međutim, riječ je o opštem vremenskom obrascu, a ne o konkretnoj prognozi za određeno mjesto ili datum. Stvarni razvoj situacije zavisiće od postojećih vremenskih prilika, kao i od toga koliko će se snažno poremećaj iz stratosfere prenijeti prema Zemljinoj površini.
Prognoze za Evropu zasad ne pokazuju značajniji pad temperature, iako pojedini scenariji predviđaju hladnije vrijeme na zapadu i u centralnim dijelovima kontinenta. Pojedinačni proračuni za period od deset do 15 dana unaprijed mogu znatno da se mijenjaju, zbog čega ih ne treba smatrati pouzdanom vremenskom prognozom.
