Sveti Pantelejmon jedan je od svetitelja kojem se vjernici posebno obraćaju za zdravlje, a u narodnoj tradiciji njegov dan prati čitav niz zanimljivih običaja i vjerovanja. Iako u crkvenom kalendaru nije označen crvenim slovom, u pojedinim krajevima Srbije ovaj praznik se veoma poštuje i smatra danom kada treba izbjegavati težak rad.
Sveti Pantelejmon poznat je kao veliki iscjelitelj i zaštitnik bolesnih, ljekara i svih koji pomažu drugima. Zbog toga se vjernici na njegov dan posebno mole za zdravlje, a u pojedinim mjestima čuvaju se i stari običaji povezani sa ljekovitom vodom, putovanjima i započinjanjem novih poslova. Svake godine ovog sveca slavimo 9. avgusta, uz zanimljive običaje.
Sveti Pantelejmon rođen je na prostoru današnje Turske, u porodici bogatog neznabošca Evstorgija i hrišćanke Evule. Na rođenju je dobio ime Panteleon, koje se tumači kao „lav u svemu“. Kasnije je, nakon što je prihvatio hrišćanstvo, dobio ime Pantelejmon, u značenju „samilosni“.
Još kao mladić posvetio se medicini i učio od poznatog ljekara Efrosina. Tokom života upoznao je starca Ermolaja, hrišćanina koji je zbog svoje vjere bio progonjen. Od njega je upoznao hrišćansko učenje, nakon čega je odlučio da svoj život posveti vjeri i pomaganju drugima.
Prema hrišćanskom predanju, Pantelejmon je kao ljekar pomagao mnogim ljudima, a liječio je i one kojima drugi ljekari nisu mogli da pomognu. Posebno se pamti priča o slijepom čovjeku kojeg je, kako se vjeruje, izliječio silom Hristovog imena.
Njegova djela i vjera privukli su veliku pažnju, ali i zavist. Zbog toga je izveden pred cara Maksimijana, pred kojim se otvoreno izjasnio kao hrišćanin. Car je naredio da ga muče, ali je, prema predanju, svetitelj tokom muka ostajao nepokolebljiv, piše Ona.rs
Na kraju je osuđen na smrt. Kada je dželat zamahnuo mačem, oružje se, prema predanju, polomilo o svetiteljev vrat. Pantelejmon je tada završio molitvu i sam rekao dželatu da izvrši kaznu. Postradao je 304. godine.
Sveti Pantelejmon vijekovima se poštuje kao svetitelj koji je svoj život posvetio liječenju i pomaganju ljudima. Zbog toga mu se vjernici obraćaju kada mole za zdravlje, a posebno mu se mole bolesnici i oni koji se brinu o njima.
Ljekari i farmaceuti ga takođe poštuju kao velikog hrišćanskog uzora. Iako je esnafska slava zdravstvenih radnika Sveti Kozma i Damjan, Sveti Pantelejmon zauzima posebno mjesto u tradiciji povezanoj sa medicinom.
Njegove mošti danas se čuvaju u više pravoslavnih svetinja. Glava svetitelja nalazi se u ruskom manastiru Svetog Pantelejmona na Svetoj Gori, dok se dio moštiju čuva i u manastiru Hilandar.
U narodnoj tradiciji Sveti Pantelejmon ubraja se među „ljute svece“, iako ovo nije crkvena kategorija. Uz njega se u narodnim vjerovanjima često pominju Ognjena Marija, Sveti Ilija i Blaga Marija.
Zbog toga se vjeruje da na njegov dan ne bi trebalo obavljati teške fizičke poslove, naročito radove u polju, domaćinstvu ili na građevini. U pojedinim selima u Srbiji Sveti Pantelejmon obilježava se i kao zavjetina, odnosno kao praznik cijelog sela. Na taj način ljudi se okupljaju na molitvi i uzdržavaju od težih radova.
Ipak, postoji i drugačije vjerovanje – da je upravo ovaj dan dobar za početak novog posla. Prema narodnom predanju, ono što se započne na Svetog Pantelejmona može biti uspješno i berićetno.
Jedan od najpoznatijih običaja vezan je za molitvu za zdravlje. Vjernici se na ovaj dan obraćaju svetitelju, posebno kada mole za ozdravljenje svojih bližnjih.
U krajevima gdje postoje izvori posvećeni Svetom Pantelejmonu, ljudi su tradicionalno odlazili po vodu kojoj se pripisivala ljekovitost. Na pojedinim mjestima vjernici su se umivali osveštanom vodom, naročito kada su se molili za zdravlje očiju.
U narodnoj tradiciji sačuvano je i vjerovanje da su se djeca umivala vodom u koju su potapani cvijeće ili trava sa crkvene liturgije, uz želju da ih kroz život prate zdravlje i „bistar pogled“.
Uoči praznika u nekim mjestima organizovane su molitve i litije, dok su vjernici palili svijeće i prinosili darove u znak zahvalnosti za pomoć i zaštitu.
Prema narodnom običaju, na ovaj dan trebalo bi izbjegavati teške fizičke poslove. Posebno se to odnosi na naporan rad u polju i druge poslove koji zahtijevaju veliki fizički napor.
Ipak, važno je razlikovati crkveno učenje od narodnih običaja i vjerovanja. To što Sveti Pantelejmon nije označen crvenim slovom znači da zabrane rada koje se mogu čuti u narodu nisu isto što i crkvena zabrana.
Upravo zato se ovaj dan prije svega može provesti u molitvi, miru i zahvalnosti, uz poštovanje svetitelja i njegovog života.
U pojedinim krajevima postoji i vjerovanje da je Sveti Pantelejmon zaštitnik putnika. Zbog toga neki vjernici smatraju da je njegov praznik dobar trenutak za polazak na put.
Vozači koji ga poštuju ponekad u automobilu drže njegovu ikonu, vjerujući da će ih svetitelj čuvati tokom putovanja. Kao i druga narodna vjerovanja, i ovo treba posmatrati u okviru tradicije, dok se zaštita u saobraćaju prije svega podrazumijeva kroz odgovornu vožnju i poštovanje pravila.
Za Svetog Pantelejmona vezano je i zanimljivo vjerovanje da je njegov dan povoljan za započinjanje novih poslova. Narod kaže da ono što se tada započne može biti uspješno i donijeti berićet.
Malo je porodica koje Svetog Pantelejmona imaju kao krsnu slavu, pa je sa tim povezano još jedno zanimljivo vjerovanje. Ako se dvojica svečara koji slave ovog svetitelja sretnu u crkvi sa slavskim kolačem, trebalo bi da jedan drugom čestitaju slavu i izljube se, jer se vjeruje da su najvjerovatnije rođaci.
Bez obzira na narodna vjerovanja, suština praznika ostaje vezana za ličnost svetitelja koji je čitav svoj život posvetio vjeri, liječenju i pomoći drugima. Zato je Sveti Pantelejmon za mnoge vjernike prije svega simbol milosrđa, istrajnosti i nade u ozdravljenje.
