Rat u Ukrajini ne ide ka brzom završetku, već ka novom geopolitičkom zapletu u kojem ta zemlja postaje svojevrsni Bliski istok Evrope. Rusija i Ukrajina nemaju snage da potpuno prelome sukob, pa se kao mogući scenario nameću nova linija razdvajanja, dolazak vojnih snaga takozvane „koalicije voljnih“ i stvaranje svojevrsnog kijevskog zida, nalik Berlinskom zidu iz perioda hladnog rata.
KLjUČNE INFORMACIJE
- General Božidar Forca smatra da rat u Ukrajini ne ide ka brzom miru, već ka zamrznutom konfliktu.
- Kao moguć scenario navodi novu liniju razdvajanja, sličnu nekadašnjem Berlinskom zidu.
- Ocjenjuje da ni Rusija ni Ukrajina nemaju snage za konačnu vojnu pobjedu.
- Vjeruje da će SAD sve više pažnje usmjeravati na Kinu, dok će Evropa preuzeti veći teret bezbjednosti.
- Japanski profesor Masahiro Macumura smatra da će ishod rata najviše odrediti demografija, ekonomija i podrška saveznika.
Ovo za „Glas Srpske“ kaže general-major u penziji i bivši načelnik Uprave za strategijsko planiranje Vojske Srbije Božidar Forca, komentarišući analizu japanskog profesora međunarodne politike i nacionalne bezbjednosti na Pravnom fakultetu Univerziteta Svetog Andreja u Osaki Masahiro Macumure, koji smatra da rat ulazi u završnu fazu.
Amerika mijenja prioritete
Dok Macumura procjenjuje da bi ključni faktori za ishod mogli biti demografsko iscrpljivanje Ukrajine, slabljenje zapadne podrške i rastući pritisak na evropske budžete, Forca smatra da će presudnu ulogu imati promjena američke strategije i novi odnos snaga između velikih sila.
– Mislim da procena da bi rat mogao biti završen do kraja ove godine nije najverovatniji scenario. Sukob je do sada išao jednim pravcem, ali se situacija značajno promenila kada se u igru snažnije uključila Nemačka. Od tog trenutka stvari su počele da se kreću drugim putem – kaže Forca.
Prema njegovim riječima, suština ukrajinskog sukoba više nije samo pitanje odnosa snaga, već dio šireg preuređenja međunarodnog poretka.
– Posle Drugog svetskog rata Amerika je gradila mrežu saveza širom sveta, a to čini i danas. Ko je pažljivo čitao Strategiju nacionalne bezbednosti SAD iz 2025. godine i Strategiju odbrane iz 2026. godine mogao je uočiti istu poruku, NATO i saveznička mreža ostaju važni, ali je glavni fokus sve više usmeren na Kinu – navodi Forca.
On smatra da je Vašington dugo bio usmjeren na ograničavanje ruskog uticaja, ali da je jačanje Kine promijenilo strateške prioritete Sjedinjenih Američkih Država. Amerika je, kako kaže, pokušavala da se dublje pozicionira u Aziji, ali taj proces nije dao očekivane rezultate.
– Kina i Rusija su potisnule deo američkog uticaja na tom prostoru. Zbog toga se Vašington sve više okreće strategiji kontrole pomorskih puteva i jačanju mreže saveznika – kaže Forca.
On dodaje da se ta promjena vidi kroz saveze kao što su AUKUS i KVAD, ali i druge formate saradnje u Indo-Pacifiku, gdje SAD pokušavaju da izgrade sistem odvraćanja prema Kini.
Evropa preuzima veći teret
Prema njegovom mišljenju, na globalnom nivou postoje dva moguća pravca razvoja. Prvi je dogovor Amerike sa evropskim saveznicima o novoj podjeli odgovornosti, dok je drugi širi dogovor SAD sa Kinom i Rusijom o novom globalnom poretku.
Promjena američkih prioriteta, kako ocjenjuje Forca, najviše bi mogla pogoditi Evropu, koja bi mogla biti primorana da preuzme veći dio odgovornosti za bezbjednost kontinenta.
– Amerika bi mogla sve više da se koncentriše na Kinu, dok bi Evropa morala da preuzme veći deo odgovornosti kada je reč o Rusiji. To bi značilo potpuno novu ulogu evropskog NATO-a – kaže Forca.
U takvom rasporedu snaga, smatra on, najveću ulogu mogla bi imati Njemačka.
– Poljska ima ambicije, ali nema taj kapacitet. Velika Britanija je tradicionalno bliska Americi i uvek prvo gleda svoje interese. Zato bi, prema mom mišljenju, mogući evropski NATO u suštini bio nemački projekat – navodi Forca.
„Kijevski zid“ kao nova realnost
Kada je riječ o samom ratu u Ukrajini, Forca smatra da nijedna strana nema dovoljno snage za potpunu pobjedu.
– Ukrajina nema realnu mogućnost da promeni odnos snaga. Nije stvar samo u broju sistema „patriot“, tenkovima ili milijardama dolara. Ne postoji novac koji može promeniti osnovni odnos potencijala između Rusije i Ukrajine. Ali ni Rusija nema kapacitet da osvoji celu Ukrajinu. Zbog takvog odnosa snaga sukob sve više ide ka modelu zamrzavanja konflikta. Sve više se govori o koaliciji voljnih. To ne bi bio NATO, jer bi direktno uključivanje ovog vojnog saveza značilo otvoreni sukob sa Rusijom. Evropske snage bi, nakon nekog dogovorenog primirja, mogle ući u Ukrajinu. Takav scenario otvorio bi pitanje nove linije razdvajanja između Rusije i Zapada.
Kao što je posle Drugog svetskog rata postojao Berlinski zid, moguće je da nakon ovog sukoba dobijemo neku novu liniju koja bi razdvojila dve sfere uticaja, odnosno da se nekadašnji Berlinski zid pomeri do Kijeva. Ne kao konačno rešenje, već kao način da se izbegne direktan sukob velikih sila – zaključuje Forca.
Japanski profesor: Demografija će odlučiti ishod
Dok Forca budućnost ukrajinskog sukoba posmatra kroz promjenu globalnog poretka, američko okretanje prema Kini i novi odnos snaga velikih sila, japanski profesor Masahiro Macumura težište stavlja na unutrašnje slabosti Ukrajine, demografske gubitke i ograničenja njenih saveznika.
Prema njegovoj analizi, rat neće biti okončan velikim tenkovskim prodorom ili spektakularnom vojnom pobjedom jedne strane, već u trenutku kada jedna od strana više ne bude imala dovoljno resursa da nastavi sukob istim intenzitetom. Macumura smatra da će se ishod sve manje odlučivati na liniji fronta, a sve više u političkim centrima moći, prije svega u Vašingtonu i evropskim prestonicama.
Tri faktora koja će odlučiti rat
Prema njegovoj ocjeni, tri faktora biće presudna, broj stanovnika, ekonomska snaga i podrška saveznika. Najveći problem Ukrajine, kako navodi japanski profesor, nisu samo dešavanja na bojištu, već i duboki demografski gubici. Ukrajina je i prije rata gubila stanovništvo zbog niskog nataliteta, iseljavanja i ekonomske krize, a sukob je taj proces dodatno ubrzao. Dok je nakon raspada Sovjetskog Saveza imala više od 50 miliona stanovnika, danas je broj ljudi na teritoriji pod kontrolom Kijeva znatno manji, što Macumura vidi kao jedno od najvećih ograničenja za dugotrajan sukob.
Nijedna država ne može voditi dugi rat ako joj se istovremeno urušava baza iz koje regrutuje vojnike i puni državni budžet, jedna je od osnovnih teza njegove analize. On ukazuje da je Ukrajina zbog nedostatka ljudstva već morala da mijenja pravila mobilizacije, dok pritisak na društvo i institucije postaje sve veći.
Koliko Evropa može da izdrži?
Drugi važan element njegove analize odnosi se na zapadnu podršku Kijevu. Prema Macumuri, SAD su do 2024. godine bile glavni vojni i finansijski oslonac Ukrajine, ali je nakon političkih promjena u Vašingtonu veći dio tereta prešao na evropske države. Posebno izdvaja Njemačku, koja je postala jedan od ključnih nosilaca evropske podrške Ukrajini.
Međutim, visoki vojni izdaci, rast cijena energenata, usporavanje privrede i sve veći pritisak na javne finansije stvaraju zamor unutar Evrope i otvaraju pitanje koliko dugo će zapadne zemlje biti spremne da nastave sadašnji kurs.
Pomoć Britanaca
Bivši komandant Oružanih snaga Ukrajine i aktuelni ambasador te zemlje u Velikoj Britaniji Valerij Zalužni smatra da članstvo Ukrajine u NATO-u više nije realna perspektiva. On je ocijenio da se Alijansa i dalje oslanja na stare doktrine i da će joj biti potrebno vrijeme da se prilagodi novim oblicima ratovanja. Prema njegovim riječima, Ukrajina će bezbjednosne garancije tražiti kroz nove vojne formate, a ne kroz tradicionalno članstvo u NATO-u. Kao jednu od mogućih opcija naveo je Koaliciju zajedničkih ekspedicionih snaga, koju predvodi Velika Britanija.
