BEOGRAD – Navršilo se 35 godina od početka progona Srba iz istočne Bilogore, gdje je tokom ratnih dejstava stradalo 64 ljudi, među kojima 41 civil, dok je za zločine na ovom području pred pravosuđem odgovarao samo jedan pripadnik hrvatskih snaga, saopštio je Dokumentaciono-informacioni centar „Veritas“.
Akcija „Otkos 10“ i progon stanovništva
Akcija hrvatskih paravojnih snaga pod kodnim nazivom „Otkos 10“ počela je 31. oktobra 1991. godine napadom na Teritorijalnu odbranu Grubišnog Polja. U naredna dva dana protjerano je oko 4.000 ljudi iz 38 naselja.
U izbjegličkoj koloni koja se uputila ka Bosni i Hercegovini, gdje su prognani našli utočište, bilo je i oko 250 Hrvata, Čeha, Mađara i Roma.
Nakon povlačenja Srba iz istočne Bilogore, uslijedila su ubistva preostalih stanovnika, pljačkanje i paljenje imovine, kao i miniranje kuća, uključujući i sela u kojima prethodno nije bilo otpora.
Uništeni pravoslavni hramovi
Tokom ovih dejstava uništeni su i značajni pravoslavni hramovi, koji su predstavljali jedinstvene spomenike kulture pod zaštitom UNESKO-a.
Do temelja su izgorjele drvene crkve bilogorskog stila – Hram Svetog Dimitrija u Rastovcu, sagrađen prije 1700. godine, i Hram Uspenja Presvete Bogorodice u Donjoj Rašenici, izgrađen 1709. godine.
Stradanja i sudski postupci
Prema podacima „Veritasa“, na području istočne Bilogore od 1991. godine stradale su ukupno 64 osobe, većinom srpske nacionalnosti ili lica povezanih sa srpskim porodicama. Među njima je 41 civil, od kojih je 18 ubijeno prije početka akcije „Otkos 10“, u okviru kampanje zastrašivanja, dok su 21 žrtva bili pripadnici Teritorijalne odbrane.
Za posmrtnim ostacima 16 nestalih i dalje se traga.
Jedini pripadnik hrvatskih snaga koji je do sada odgovarao za zločine nad Srbima na ovom području jeste Veljko Marić, pripadnik Zbora narodne garde iz Grubišnog Polja.
Vijeće za ratne zločine u Beogradu osudilo ga je na 12 godina zatvora zbog ubistva civila Petra Slijepčevića, starog 65 godina, 31. oktobra 1991. godine u njegovoj porodičnoj kući u selu Rastovac.
Tokom izdržavanja kazne u Srbiji je protiv Marića pokrenuta nova istraga zbog sumnje da je u septembru 1991. godine ubio Miću Vasiljevića i Vladimira Kučeru, te zarobljavao i mučio Zvjezdana Mačka.
U junu 2015. godine, prije okončanja istrage, Marić je prebačen u Hrvatsku, uz zvaničnu obavezu hrvatske strane da nastavi krivični postupak pokrenut u Srbiji. Iz „Veritasa“ navode da do danas nema potvrde da hrvatski pravosudni organi postupaju po toj obavezi.
S druge strane, Opštinski sud u Bjelovaru je u martu 2016. godine donio pravosnažnu presudu kojom su supruzi i sinu ubijenog Slijepčevića dosuđeni odšteta od oko 50.000 evra i 7.000 evra za sudske troškove.
Demografske promjene
Posljedice progona i zločina vidljive su i kroz demografske promjene u istočnoj Bilogori. Do Drugog svjetskog rata na ovom području živjelo je oko 18.000 Srba.
Prema podacima Mitropolije zagrebačko-ljubljanske, 2005. godine u tom kraju ostalo je svega 1.170 Srba, uglavnom starije životne dobi, dok je prema zvaničnom popisu stanovništva iz 2021. godine njihov broj pao ispod 1.000.
