Rusija zaoštrava sukob sa Zapadom i u Zemljinoj orbiti, gdje se njen satelit „Kosmos-2612“ izuzetno blizu približio letjelici finsko-američke kompanije ICEYE, čije snimke koristi ukrajinska vojska. Prema procjenama stručnjaka, udaljenost između dvije letjelice u jednom trenutku mogla je iznositi svega nekoliko desetina metara.
O satelitima „lovcima“ i sve intenzivnijem nadmetanju Rusije i SAD u svemiru govori se već dugo, ali približavanje zabilježeno 18. oktobra predstavlja dosad nezabilježeno zaoštravanje novih „ratova zvijezda“, piše „Meduza“.
Kompanija ICEYE otvoreno pomaže Ukrajini, omogućavajući njenim oružanim snagama pristup satelitskim snimcima ruskih vojnih objekata, uključujući aerodrome, vojne luke i rafinerije nafte. Najnoviji manevri izazvali su zabrinutost nezavisnih stručnjaka, dok ih pojedini ruski vojni analitičari predstavljaju kao upozorenje komercijalnim kompanijama koje podržavaju Kijev.
Približavanje satelita i manevar „Kosmos-2612“
Tokom noći uoči 18. oktobra ruski satelit „Kosmos-2612“ približio se satelitu za radarsko snimanje ICEYE-X36, nakon niza manevara započetih četiri dana ranije. Podatke koje prikupljaju sateliti kompanije ICEYE koristi ukrajinska vojska.
Četiri ruske letjelice, „Kosmos-2612“, „Kosmos-2610“, „Kosmos-2611“ i „Kosmos-2613“, još su proljećos prilazile istom satelitu. Ranije, u februaru, mediji su izvještavali i o manevrima ruskih letjelica „Luč“, koje su pratile telekomunikacione satelite kompanija Intelsat i Jutelsat.
Ovog puta, međutim, „Kosmos-2612“ prišao je znatno bliže nego ranije. Umjesto nekoliko desetina kilometara, dvije letjelice dijelile su stotine, a moguće i svega desetine metara.
Astronom Marko Langbruk procjenjuje da je u trenutku najvećeg približavanja, 18. oktobra u 1.35 časova po Griniču, udaljenost između satelita iznosila između 26 i 470 metara. Zbog grešaka u mjerenju nije moguće dati precizniju procjenu.
Bart Hendriks, nezavisni istraživač ruskog svemirskog programa, rekao je za „Meduzu“ da mu nije poznat raniji susret na tako maloj udaljenosti u niskoj Zemljinoj orbiti. U prethodnim slučajevima sateliti su ostajali udaljeni najmanje nekoliko desetina kilometara.
Složenost i svrha ruskih manevra
Hendriks je iznenađen složenošću manevara i upornošću „Kosmosa-2612“ i drugih ruskih satelita lansiranih 16. aprila sa kosmodroma Pleseck. Oni su potrošili znatnu količinu goriva, što nije karakteristično za obične satelite za posmatranje ili komunikaciju.
Prema njegovim riječima, Rusija ovim najnovijim zaoštravanjem pokazuje sposobnost da brzo i nepredvidivo mijenja orbite kako bi ugrozila neprijateljske satelite.
Takvo ponašanje otvara pitanje stvarne namjene ovih letjelica i mogućnosti da se njihovi manevri koriste za pritisak na druge operatere u svemiru.
Upozorenje kompanijama ICEYE i Starlink
Ruska vojska je ranije potvrdila lansiranje inspekcijskih satelita, tvrdeći da je njihova jedina namjena praćenje stanja ruskih satelita. Nakon opasnog približavanja „Kosmosa-2612“, ruski državni list „Rosijska gazeta“ objavio je tekst vojnog stručnjaka Jurija Knutova, koji tvrdi da ruske aktivnosti ne krše međunarodno pravo i predstavljaju sredstvo strateškog odvraćanja.
Knutov navodi da približavanje satelitu ICEYE-X36 šalje jasnu poruku komercijalnim kompanijama koje prikupljaju obavještajne podatke protiv Rusije da njihove letjelice mogu biti podvrgnute prinudnoj inspekciji u orbiti.
Prema njegovom tumačenju, sateliti kompanije ICEYE i mreža Starlink, koja ima ključnu ulogu u komandovanju i komunikaciji ukrajinske vojske, praktično su postali dio obavještajnog aparata NATO-a.
Mogući ciljevi ruskih manevara
Knutov i analitičar Georgij Triškin smatraju da je svrha manevara „Kosmosa“ bila da se satelit ICEYE primora na promjene putanje radi izbjegavanja sudara, što bi trošilo njegove zalihe goriva i moglo ga učiniti beskorisnim.
Ruske letjelice su, prema Knutovu, manje ranjive na takvu taktiku jer imaju veće rezerve goriva i mogu izvoditi složene manevre tokom dužih perioda.
Posmatranje sa Zemlje i razvoj sličnih programa
Približavanje „Kosmosa-2612“ i satelita ICEYE-X36 moglo je biti posmatrano sa Zemlje dvogledom ili amaterskim teleskopom, što je potvrdio snimak švajcarske kompanije „S2A sistems“.
Rusija nije jedina država koja razvija inspekcijske satelite; slične programe imaju SAD i Kina. Ove letjelice služe za prilazak objektima u svemiru radi presretanja signala, pregleda, utvrđivanja kvarova ili čak uništenja.
Većina ovih programa pokrenuta je i finansirana od strane vojnih struktura, a javnost o njima saznaje uglavnom zahvaljujući astronomima amaterima.
Razlike u praćenju ruskih i američkih satelita
Američka vojska vodi glavni javno dostupni katalog vještačkih objekata u svemiru, ali ne objavljuje potpune podatke o nekim vojnim i obavještajnim satelitima ili ih objavljuje sa zakašnjenjem. Ruski sateliti su transparentniji u tom pogledu, što omogućava lakše praćenje njihovih orbita.
Reakcije SAD i razvoj američkih programa
Stejt department SAD je 2018. godine protestovao zbog neuobičajenog ponašanja ruskih satelita, a američka vojska upozoravala je na prijeteće manevre i testiranje protivsatelitskog oružja.
Vašington je 2024. optužio Moskvu za pripreme raspoređivanja nuklearnog oružja u svemiru. Istovremeno, SAD koriste inspekcijske satelite programa GSSAP za praćenje letjelica u geostacionarnoj orbiti.
U junu 2026. američka vojska je lansirala letjelice „Džakal“ i „Puma“ kao dio vježbe „Viktus Hejz“, uvježbavajući scenarije svemirskog „lova“.
U septembru 2023. Pentagon je prvi put priznao raspoređivanje oružja u svemiru, što ukazuje na nastavak napetosti u Zemljinoj orbiti.
Mogući dalji razvoj događaja
Dalji razvoj zavisi od količine goriva preostalih ruskim satelitima. Prema podacima Marka Langbruka, „Kosmos-2612“ je do 21. oktobra zadržavao udaljenost od oko 480 kilometara od mete, ali bi mogao ponovo da priđe ako ima dovoljno goriva.
Još četiri ruska satelita lansirana zajedno s njim kreću se sličnim orbitama i vjerovatno imaju isti zadatak, potencijalno prateći satelite ICEYE-X36 i ICEYE-X37.
